Patent / Faydalı Model Nedir?

Not: Bu yazı Mert Mehmet Şener tarafından ilk kez 19 Nisan 2019 tarihinde LinkedIn platformunda yayımlanmıştır.

Hem kendim için hem de bağlantılarımın için bildiğimizi düşündüğümüz ancak kavramsal bağlamı tam olarak anlaşılmayan konulardan biri olan patent, buluş, faydalı model kavramlarından bahsedeceğim.

Fikri Sinai Mülkiyet Hakları (Intellectual Property Rights)

Fikri mülkiyet hakkı; gerek sınai, gerekse bilimsel, edebi ve sanatsal alanlarda yaratıcılık sonucu ortaya çıkan faaliyetlerinden doğan, yaratıcılığını ortaya koyan kimseye yasal bir takım imkanlar sağlayan haktır . Fikri mülkiyet, bireysel ya da kurumsal olarak sahip olunan düşüncelerin bir ürün üzerinde somutlaşmış, ekonomik değer kazanmış şeklidir.

Fikir ve Sanat Eserleri (Copyrights) olan ilim ve edebiyat eserleri, bilgisayar programları, güzel sanat eserleri, musiki eserleridir. Sınai mülkiyet hakları ise patent, faydalı model, marka, endüstriyel tasarım ve coğrafi işaretlerdir.

Patent Nedir?

British Library tanımına göre patent ; “A patent for an invention is granted by government to the inventor, giving the inventor the right to stop others, for a limited period, from making, using or selling the invention without their permission”

Patent, buluş sahibinin, buluş konusu ürünü 3. kişilerin belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etmesini engelleme hakkı olan belgedir. Buluşu yapılan neredeyse her şey patent koruması kapsamına dahildir (Vikipedi)

Patent kavramı “marka tescili” ile karıştırılan bir kavramdır. Patent yeni bir ürün ya da buluşu korurken, marka tescili mal veya hizmeti korur.

Bir icadın (buluşun) patentlenebilmesi için;

Tüm dünya için mutlak yeni olması (novelty)
Endüstriye uygulanabilir olması (industrial applicability)
Buluş ile birlikte tekniğin bir sonraki aşamasına geçilmesi (inventive step) gibi durumlar oluşmalıdır. Bu üç kriter yerine getirildiği taktirde buluş sahibi patent hakkını elde eder.

Buluş Nedir?

Teknik bir probleme getirilen teknik çözüm veya Teknik bir problemi çözmek için icat edilen/geliştirilen yeni bir yöntemdir. Buluşların patent ile korunmasının temel amacı, buluş yapma faaliyetini özendirmek ve endüstriye uygulanması ile teknik ve ekonomik bir ilerleme sağlamaktır.

Tescil türleri patent ve faydalı model olarak ikiye ayrılır. Patent ise incelemeli ve incelemesiz patent olarak iki grupta incelenir. Faydalı model 10 yıl süre ile korunur. İncelemeli patent 20 yıl ve incelemesiz patent 7 yıl süreyle korunur.

Faydalı Model Nedir?

Tekniğin bilinen bir durumunu aşmadığı halde tekniğe bir yenilik katan ve uygulanabilir olan buluştur. Bir üründe yapılan değişiklikler faydalı model ile korunabilir. Ancak kimyasal maddeler faydalı model ile korunamaz.

Patent başvurusu ulusal başvuru ve uluslararası başvuru olarak ikiye ayrılır. Ulusal bir başvuru için Ulusal Patent Enstitüsü olan Türk Patent Enstitüsü’ne başvurulur. Uluslararası bir başvuru için (EPC = Avrupa Patent Sistemi, PCT = Patent İşbirliği Anlaşması, Bireysel Başvuru = Herhangi bir ülkeye yapılan başvuru)

Ürünler, ürünü üretmek için kullanılan aletler, ürünü üretmek için kullanılan metodlar ve ürünün kullanımı patentlenebilir. Patent olabildiği halde faydalı model olamayan bir ürüne örnek vermek gerekirse; bir ağrı kesici ilacın üretim yöntemi patent olabilmesine rağmen faydalı model olamaz. Çünkü usüller ve usüller sonucu elde edilen ürünler sadece patent kapsamındadır.

Neler Patentlenebilir (HT-TTM);

Teknik bir problemi farklı yöntemler ile çözüme ulaştıran buluşlar patentlenebilir,
Bir problemi çözmek için geliştirilen teknik araçlar patentlenebilir (Bir diş implantı veya bu implant üzerinde yapılan ufak bir değişiklik inovatif değer taşıyor olabilir)
Önceden geliştirilmiş olan bir araç, malzeme veya alet/cihaz üzerinde yapılan küçük bir yenilik, bir modifikasyon patent olabilir,
Geliştirilmiş olan yeni bir yöntem ile üretilen bir malzeme / ürün patentlenebilir,
İlaçlarda ise; etken madde patenti, endikasyon patenti, formülasyon patenti, molekül patenti olarak başvuru yapmak ve koruma almak mümkündür.

Neler Patentlenemez (HT-TTM);

Bilimsel teoriler, matematiksel metodlar ve keşifler patentlenemez,
Edebiyat ve sanat eserleri, bilim eserleri, estetik nitelikteki eserler patentlenemez,
Bilgisayar yazılımları patentlenemez,
Zihni, ticari ve oyun faaliyetlerine ilişkin plan, usul ve kurallar patentlenemez,
Bilginin düzenlenmesi, sunulması ve iletilmesi ile ilgili teknik yönü olmayan usüller,
İnsan veya hayvan vücuduna uygulanacak cerrahi tedavi usülleri ile teşhis usulleri,
Konusu ile kamu düzeni veya genel ahlâka aykırı olan buluşlar,
Bitki veya hayvan türleri veya önemli ölçüde biyolojik esaslara dayanan bitki veya hayvan yetiştirilmesi metodları patentlenemez.

Ancak teşhis yöntemlerinde ve cerrahi yöntemler dahil tedavi yöntemlerinde kullanılan aletler, cihazlar patente konu olabilir. Protez ve yapay uzuv üretim prosesleri de metod olmalarına rağmen patente konu olabilir,

Patent Ön Araması Yapabilmek için;

Türkiye’deki Patentler Arasında Tarama: www.tpe.gov.tr

Dünya’daki Patentler Arasında Tarama : www.epo.org

https://patents.google.com

http://worldwide.espacenet.com/?locale=en_EP http://patentscope.wipo.int/search/en/search.jsf

Amerika’daki Patentler Arasında Tarama;

The United States Patent and Trademark Office http://www.uspto.gov

http://www.uspto.gov/patents/process/search/index.jsp

Patent Araştırmanın Yolları;

1) Anahtar sözcül (keyword kullanmak)

2) Sınıflandırma (classification) IPC – International Patent Classification

Human Necessities
Performing Operations; Transporting
Chemistry; Metallurgy
Textiles; Paper
Fixed Constructions
Mechanical Engineering; Lighting; Heating; Weapons; Blasting engines or pumps
Physics
Electricity
General tagging of new technological developments; general tagging of cross-sectional Technologies spanning over several sections of the IPC; technical subjects covered by former USPC cross-reference art collections {XRACs} and Digets

18 Nisan 2019 tarihinde alınan ilginç patent örneklerinden birine bakacak olursak Boeing’in yangın söndürme bombası (fire-retarding artillery Shell) patenti 18.04.2019 itibariyle aktif hale geldi ve 2035 yılına kadar geçerli olacak. Bu ürünün büyük ölçekli yangınlarda kullanılması hedefleniyor. Atıldıktan sonra yangın söndürücü maddeler etrafa saçılıyor.

Avrupa Patent Ofisine (EPO) 2018 yılında 174317 patent başvurusu yapıldı. En fazla patent başvurusu yapan ülke %25’lik oranla Amerika Birleşik Devletleri olurken, en fazla patent başvurusu yapılan üç alan medikal teknoloji, dijital iletişim ve bilgisayar teknolojisi oldu. En fazla patent başvurusu yapan üç şirket ise ; Siemens, Huawei ve Samsung oldu.