1996 y\u0131l\u0131nda, OECD (\u0130ktisadi Kalk\u0131nma ve \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc) \u00fcyeleri endi\u015feliydi. Bu ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 kul\u00fcb\u00fcn \u00fcyelerinin, kurulu\u015ftan bu yana belli bir siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc vard\u0131. Zengin \u00fclkelerin yerini ba\u015fka \u00fclkelere kapt\u0131rmas\u0131 riski ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ne var ki 1990’lar\u0131n ortalar\u0131na gelindi\u011finde, \u00f6zg\u00fcvenleri zay\u0131flamaya ba\u015flad\u0131. Avrupa ve Kuzey Amerika’da fabrikalar kapan\u0131yor, Asya’da a\u00e7\u0131l\u0131yordu. “Geli\u015fmi\u015f” \u00fclkeler, “geli\u015fmekte olan” \u00fclkelerin kendilerine yeti\u015fip onlar\u0131 geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131ndan endi\u015fe ediyorlard\u0131. Art\u0131k sanayi \u00fclkeleri olmad\u0131klar\u0131 netle\u015fmi\u015fti. Peki o zaman neydiler? Bunun yan\u0131t\u0131 bilgi ekonomisi fikrinde bulundu: Fabrikalar\u0131n yerini bili\u015fim teknolojisi \u015firketleri almal\u0131yd\u0131. \u0130\u015fsiz kalan \u00fcretim i\u015f\u00e7ileri bilgisayar programc\u0131s\u0131, dan\u0131\u015fman ya da ki\u015fisel spor ko\u00e7u olabilirdi. OECD, bilgi ekonomisine ge\u00e7ebilmek i\u00e7in bir \u00fclkenin iyi bir e\u011fitim sistemi, y\u00fcksek d\u00fczeyde inovasyon ve \u00e7ok say\u0131da bili\u015fim ve ileti\u015fim teknolojisine ihtiyac\u0131 oldu\u011funu ileri s\u00fcrd\u00fc. Bunlar\u0131n hepsi insana mant\u0131kl\u0131 geliypr, ta ki \u00fcst\u00fcnde biraz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnceye kadar.<\/p>
Bilgi-yo\u011fun bir \u00fclkenin bir \u00f6zelli\u011fi, iyi bir “insan sermayesi” sto\u011fu olmas\u0131d\u0131r. E\u011fitimli bir n\u00fcfusa sahip olmak tabii ki \u00f6vg\u00fcye de\u011fer bir hedeftir ama sadece insanlar\u0131n s\u0131n\u0131flarda ve konferans salonlar\u0131nda ge\u00e7irdikleri zaman\u0131 art\u0131rmaya ya da akademik dereceleri y\u00fckseltmeye odaklanmak da ileriyi g\u00f6rmemektir.<\/p>
\u00c7o\u011fu \u00fclke bilgi ekonomisi pe\u015finde. D\u00fcnyadaki bir\u00e7ok ulus, vatanda\u015flar\u0131ndan toplad\u0131klar\u0131 ciddi miktarda vergiyi “bilgi yo\u011funlu\u011funu” art\u0131rmaya harc\u0131yor. Y\u00fcksek e\u011fitime kat\u0131l\u0131m\u0131 art\u0131rarak, yap\u0131lan bilimsel ara\u015ft\u0131rma say\u0131s\u0131nda patlama yaratarak ve bili\u015fim ve ileti\u015fim teknolojisine eri\u015fimi yayg\u0131nla\u015ft\u0131rarak inovasyona b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yap\u0131yorlar. Bunlar\u0131n hepsi kesinlikle de\u011ferli faaliyetler ama baz\u0131 durumlarda bu yat\u0131r\u0131mlar geri tepmektedir:<\/p>
Bilgi-yo\u011fun olmak, bir \u015firketin d\u0131\u015f imaj\u0131n\u0131 y\u00fckseltebilir. Bilgi kelimesi genellikle g\u00fcven oyunun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u00c7ok prestijli bir y\u00f6netim dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 \u015firketinin raporu, genellikle kapaktaki logo nedeniyle sayg\u0131 g\u00f6r\u00fcr.<\/p>
Bilgi-yo\u011fun olmak, bilgi i\u015finin \u00f6z\u00fcnde yer alan bir\u00e7ok belirsizli\u011fi saklamaya yard\u0131mc\u0131 olabilir. Bilgi-yo\u011fun \u015firketlerin \u00fcretti\u011fi tavsiyeler genellikle otoriter bir nihai yan\u0131t olarak sunulur ama perdenin arkas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, bilgi \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n genellikle kendilerinden hi\u00e7 emin olmad\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz (Mats Alvesson – Aptall\u0131k Paradoksu – Bilgi efsanesi b\u00f6l\u00fcm\u00fc)<\/p>
Herbert Simon, Chicago \u00dcniversitesi’nde ekonomi okumu\u015ftur. \u0130nsano\u011flunun ak\u0131lc\u0131 fayday\u0131 maksimize eden bir varl\u0131k oldu\u011fu fikri \u00fczerine hayli d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Mezun olabilmek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmada, memleketi Milwaukee’ye d\u00f6n\u00fcp bir belediyenin b\u00fct\u00e7e b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde karar verme s\u00fcrecini incelemi\u015ftir. Bu deneyimi onun akl\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>
Ald\u0131\u011f\u0131m ekonomi e\u011fitimi, b\u00fct\u00e7enin ak\u0131lc\u0131 bir \u015fekilde nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bana g\u00f6stermi\u015fti. \u00d6nerilen harcaman\u0131n marjinal faydas\u0131n\u0131 marjinal bedeli ile basit\u00e7e kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rs\u0131n ve sadece faydas\u0131 bedelinden \u00e7oksa harcamay\u0131 onaylars\u0131n.” diye yazd\u0131. Ancak Milwaukee’de \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00e7e b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 durum, Chicago’da \u00f6\u011fretilen modellere uymuyordu<\/strong><\/p><\/blockquote>
<\/p>
Milwaukee’de g\u00f6rd\u00fcklerim bu kural\u0131n uygulanmas\u0131 ile uyumsuzdu. \u00c7ok fazla pazarl\u0131k, ge\u00e7mi\u015f senin b\u00fct\u00e7esine at\u0131f ve b\u00fct\u00e7ede kademeli art\u0131\u015flar g\u00f6rd\u00fcm. “Marjinal” kelimesi kullan\u0131ld\u0131ysa da ben duymad\u0131m. Dahas\u0131, hangi kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n hangi maddeyi onaylayaca\u011f\u0131 da tahmin edilebiliyordu… \u0130nsanlar\u0131n b\u00fct\u00e7e konusundaki pozisyonlar\u0131 ile kendi alt gruplar\u0131ndaki hakim de\u011fer ve inan\u00e7lar aras\u0131nda net bir ba\u011flant\u0131 vard\u0131.<\/em><\/p>
Simon, organizasyonlardaki karar verme s\u00fcrecinin \u00e7ok da m\u00fckemmel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yeterince ak\u0131lc\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 idrak etti. Tam olarak irrasyonel de de\u011fildi o y\u00fczden buna “s\u0131n\u0131rl\u0131 ak\u0131lc\u0131” dedi.<\/p>
Simon, “s\u0131n\u0131rl\u0131 ak\u0131lc\u0131l\u0131k” kavram\u0131n\u0131, organizasyonlardaki ki\u015filerin ak\u0131lc\u0131 davranmak ad\u0131na ellerinden geldi\u011fini yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ama her zaman engel ve k\u0131s\u0131tlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayarak tarif etmi\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n gereken bilgiye s\u0131n\u0131rl\u0131 eri\u015fimleri, bu bilgiyi \u00f6z\u00fcmsemek i\u00e7in s\u0131n\u0131rl\u0131 kapasiteleri ve karar vermek i\u00e7in de s\u0131n\u0131rl\u0131 zamanlar\u0131 vard\u0131r. Buna istinaden karar vericiler genellikle, kusursuz \u00f6l\u00e7\u00fcde ak\u0131lc\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulmak yerine ellerinden gelenin en iyisini yaparlar. Simon bu duruma “tatmin edicilik” (satisficing) dedi ve bu fikriyle de ekonomide Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc’n\u00fc ald\u0131.<\/p>
Uzmanl\u0131k Yan\u0131lg\u0131s\u0131<\/h3>
2006 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma, alan\u0131nda uzman olan ki\u015filerin tahminlerindeki ba\u015far\u0131 oran\u0131n\u0131 incelemi\u015ftir. \u0130ncelenen alanlar; kamu, siyaset bilimi, ulusal g\u00fcvenlik ve ekonomi alanlar\u0131d\u0131r. Y\u00fczde 96’s\u0131 doktora dereceli 300 uzman\u0131n son 20 y\u0131lda yapt\u0131klar\u0131 binlerce tahminin de\u011ferlendirilmesi sonucu ilgin\u00e7 sonu\u00e7lar elde edildi. Ara\u015ft\u0131rma y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc Philip E. Tetlock’a g\u00f6re uzmanlar\u0131n en \u00f6nemli ortak \u00f6zelli\u011fi “bildiklerinden daha fazlas\u0131n\u0131 bildiklerine inanmalar\u0131”yd\u0131.<\/p>
Steve Hanke der ki; “Gazetelerde okudu\u011funuz veya g\u00f6rsel ve i\u015fitsel medyada izledi\u011finiz ve dinledi\u011finiz ekonomiyle ilgili yaz\u0131lar\u0131n veya yorumlar\u0131n Y\u00fczde 90’\u0131 ya yanl\u0131\u015ft\u0131r, ya da tart\u0131\u015f\u0131lan konuyla ilgisizdir”.<\/p>
CXO Advisory Group taraf\u0131ndan yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada ise borsa uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan 6000’den fazla tahminin ba\u015far\u0131 oran\u0131 %47,4’te kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>
Paul Krugman 1998 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 “Neden \u00c7o\u011fu Ekonomistin \u00d6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc Yanl\u0131\u015ft\u0131r?” isimli makalesinde internetin ekonomi \u00fczerindeki olas\u0131 etkilerini de\u011ferlendirmi\u015ftir. Krugman, 2005 y\u0131l\u0131na geldi\u011fimizde yani makaleden 7 y\u0131l sonra, internetin ekonomi \u00fczerindeki etkisinin bir faks makinesininkine e\u015fit olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bug\u00fcn sadece Google, Amazon, Facebook ve Apple’\u0131n de\u011feri 2024 itibariyle 10 trilyon dolara yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>
Yine D\u00fcnyan\u0131n en zor liglerinden biri olan \u0130ngiltere liginde Leicester City’nin \u015fampiyon olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 1\/5000 olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu ancak bu olas\u0131l\u0131k ger\u00e7ekle\u015fti. (Acar Balta\u015f, Uzman G\u00f6r\u00fc\u015flerinde \u0130sabet Pay\u0131 08.06.2016)<\/p>
Sahte Otorite Yan\u0131lg\u0131s\u0131<\/h3>
Sahte otorite yan\u0131lg\u0131s\u0131, insanlar\u0131n bir ki\u015finin veya bir kayna\u011f\u0131n otorite fig\u00fcr\u00fc gibi davranmas\u0131na veya onun s\u00f6ylediklerine k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne inanmas\u0131na neden olan bir bili\u015fsel \u00f6nyarg\u0131d\u0131r. Bu yan\u0131lg\u0131, otorite fig\u00fcrlerinin veya kaynaklar\u0131n ger\u00e7ekten bilgili veya yetkili olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamadan, onlar\u0131n ifadelerine g\u00fcvenmekten kaynaklan\u0131r.<\/p>
Sahte otorite yan\u0131lg\u0131s\u0131, genellikle a\u015fa\u011f\u0131daki senaryolarda ortaya \u00e7\u0131kar:<\/p>
\u00dcnl\u00fclerin ve Tan\u0131nm\u0131\u015f Ki\u015filerin G\u00f6r\u00fc\u015fleri<\/strong>: Bir \u00fcnl\u00fc veya tan\u0131nm\u0131\u015f bir ki\u015fi, belirli bir konuda bir a\u00e7\u0131klama yaparsa, insanlar o ki\u015finin s\u00f6ylediklerine daha fazla de\u011fer verebilirler, ancak bu ki\u015finin o konuda ger\u00e7ekten uzman olup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaz.<\/p>
Medyada ve Sosyal Medyada G\u00f6r\u00fclenler<\/strong>: Medyada veya sosyal medyada yer alan bir bilginin do\u011frulu\u011funu sorgulamadan, o bilgiyi payla\u015fan ki\u015fi veya kayna\u011f\u0131n otoritesine dayanarak kabul edilmesi.<\/p>
Hiyerar\u015fik Pozisyonlar<\/strong>: Bir ki\u015fi, y\u00f6netici, profes\u00f6r veya uzman gibi bir otorite pozisyonunda oldu\u011funda, insanlar bu ki\u015finin s\u00f6ylediklerine daha fazla de\u011fer verebilirler, ancak bu ki\u015finin konuyla ilgili ger\u00e7ekten bilgili olup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaz.<\/p>
Sahte otorite yan\u0131lg\u0131s\u0131, bilgiye eri\u015fimimizin artt\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda \u00f6zellikle \u00f6nemli bir konudur. \u0130nternet ve sosyal medya gibi platformlarda, ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 veya yan\u0131lt\u0131c\u0131 bilgiler, sahte otoritelerin etkisi alt\u0131nda kalan insanlar aras\u0131nda h\u0131zla yay\u0131labilir. Bu nedenle, bilgiyi de\u011ferlendirirken kayna\u011f\u0131n ger\u00e7ekten g\u00fcvenilir ve yetkin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dikkate almak \u00f6nemlidir.<\/p>
Yanl\u0131\u015f \/ Hatal\u0131 \/ Ba\u015far\u0131s\u0131z Tahmin \u00d6rnekleri<\/h3>
Siyaset:<\/h3>
1948 ABD ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinde Harry S. Truman’\u0131n zaferi, t\u00fcm anketlerin aksine bir s\u00fcrpriz olarak geldi. \u00c7o\u011fu anket, rakibi Thomas E. Dewey’in kazanaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>
2016 ABD ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imleri: Bir\u00e7ok anket ve uzman, Hillary Clinton’\u0131n kazanaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc ancak Donald Trump se\u00e7imi kazand\u0131.<\/p>
\u0130ngiltere’nin AB’den ayr\u0131lma referandumu (Brexit): Bir\u00e7ok uzman, \u0130ngiltere’nin AB’den ayr\u0131lma karar\u0131n\u0131n ge\u00e7meyece\u011fini tahmin etti ancak referandum sonucu \u0130ngiltere’nin ayr\u0131lma y\u00f6n\u00fcnde oldu.<\/p>
Sava\u015flar:<\/h3>
Vietnam Sava\u015f\u0131: Bir\u00e7ok uzman, ABD’nin Vietnam Sava\u015f\u0131’nda kesin bir zafer kazanaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmi\u015fti, ancak gerilla taktiklerinin ve halk deste\u011finin \u00f6nemi g\u00f6z ard\u0131 edildi.Irak Sava\u015f\u0131: 2003 y\u0131l\u0131nda Irak’a yap\u0131lan ABD m\u00fcdahalesi \u00f6ncesinde, bir\u00e7ok analist ve uzman, Saddam H\u00fcseyin’in var oldu\u011fu iddia edilen kitle imha silahlar\u0131n\u0131n kesin bir \u015fekilde var oldu\u011funu iddia etti. Ancak bu silahlar bulunamad\u0131 ve sava\u015f\u0131n gerek\u00e7esi sorguland\u0131.<\/p>
Afganistan Sava\u015f\u0131: Bir\u00e7ok uzman, ABD’nin Afganistan’a m\u00fcdahalesinin k\u0131sa s\u00fcrecek ve ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etti ancak sava\u015f uzun s\u00fcrd\u00fc ve istenilen sonu\u00e7lar al\u0131namad\u0131.<\/p>
Sovyetler Birli\u011fi’nin Afganistan i\u015fgali: 1979’da Sovyetler Birli\u011fi, Afganistan’a m\u00fcdahale ederek i\u015fgal etti. Bir\u00e7ok uzman, Sovyetler Birli\u011fi’nin bu i\u015fgalin uzun ve pahal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etti. Ancak, Sovyetler Birli\u011fi 10 y\u0131l boyunca Afganistan’da kald\u0131 ve sonunda geri \u00e7ekildi.<\/p>
Teknoloji:<\/h3>
1876’da, Western Union \u015firketinin ba\u015fkan\u0131, telefonun “hi\u00e7bir ticari de\u011feri” olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Ancak telefonun icat edilmesinden sonra bu \u00f6ng\u00f6r\u00fc tamamen yanl\u0131\u015f oldu\u011fu kan\u0131tland\u0131.1977’de, bir IBM m\u00fchendisi ki\u015fisel bilgisayarlar\u0131n “d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda talep g\u00f6rmeyece\u011fini” iddia etti. Ancak ki\u015fisel bilgisayarlar sonunda yayg\u0131n olarak kabul g\u00f6rd\u00fc ve b\u00fcy\u00fck bir end\u00fcstri haline geldi.<\/p>
2010’larda 3D televizyonlar\u0131n pop\u00fcler olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin eden bir\u00e7ok \u015firket ve analist vard\u0131 ancak bu teknoloji geni\u015f \u00e7apta kabul g\u00f6rmedi ve ba\u015far\u0131s\u0131z oldu.<\/p>
2017’de, bir\u00e7ok tahminci, Bitcoin’in de\u011ferinin artmaya devam edece\u011fini ve s\u00fcrekli olarak y\u00fckselece\u011fini tahmin etti ancak Bitcoin’in de\u011feri 2018’de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>
Ekonomi:<\/h3>
2008 K\u00fcresel Mali Krizi: Bir\u00e7ok ekonomist, m\u00fclk piyasas\u0131nda ya\u015fanan balonun patlamayaca\u011f\u0131n\u0131 veya finansal sistemi etkilemeyece\u011fini tahmin etti. Ancak, 2008’de k\u00fcresel mali kriz patlak verdi ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ekonomik durgunlu\u011fa yol a\u00e7t\u0131.Dotcom Balonu: 1990’lar\u0131n sonunda, bir\u00e7ok analist ve yat\u0131r\u0131mc\u0131 internet \u015firketlerinin de\u011ferlerinin s\u00fcrekli artaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etti. Ancak, dotcom balonu olarak bilinen bu d\u00f6nemde bir\u00e7ok internet \u015firketi iflas etti ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar b\u00fcy\u00fck kay\u0131plar ya\u015fad\u0131.<\/p>
Japonya’n\u0131n 1980’lerdeki ekonomik patlamas\u0131: Bir\u00e7ok uzman, Japonya’n\u0131n ekonomik b\u00fcy\u00fcmesinin devam edece\u011fini ve d\u00fcnya lideri olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etti ancak 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Japonya, uzun bir durgunluk d\u00f6nemine girdi (ekonomik balon patlad\u0131).<\/p>
2011’de, bir\u00e7ok analist ve ekonomist, Yunanistan’\u0131n Avrupa’daki mali krizin ilk kurban\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 ve Euro b\u00f6lgesinden ayr\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etti. Ancak Yunanistan, Avrupa Birli\u011fi’nde kald\u0131 ve mali yard\u0131m ald\u0131.<\/p>
Genellemeler Neden Tehlikelidir? Neden Bizi Yan\u0131lt\u0131r?<\/h3>
Genelleme yapmak, herhangi bir durumu veya olay\u0131, genel olarak t\u00fcm benzer durumlar veya olaylar i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu \u015feklinde yarg\u0131lamakt\u0131r. Bu, bazen ger\u00e7eklerin yanl\u0131\u015f \u015fekilde yorumlanmas\u0131na ve yan\u0131lt\u0131c\u0131 sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilir \u00e7\u00fcnk\u00fc her durum kendine \u00f6zg\u00fc nedenlere ve ba\u011flamlara sahiptir. Genelleme yapmak, bireysel farkl\u0131l\u0131klar\u0131, \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z ard\u0131 eder ve bu da haks\u0131zl\u0131klara ve yanl\u0131\u015f anlamalara neden olabilir.<\/p>
Genelleme Nedir?<\/strong>: Genelleme, bireysel \u00f6rnekler veya durumlar \u00fczerinden ortak \u00f6zellikleri tan\u0131mlamak veya bir kural \u00e7\u0131karmak anlam\u0131na gelir. Bu, bir grup insan, bir olay veya bir durum hakk\u0131nda yap\u0131lan geni\u015f kapsaml\u0131 bir yarg\u0131d\u0131r.<\/p>
Yanl\u0131\u015f Genelleme T\u00fcrleri<\/strong>: Yanl\u0131\u015f genelleme, baz\u0131 \u00f6rneklerden veya durumlardan yola \u00e7\u0131karak t\u00fcm durumlar\u0131n veya \u00f6rneklerin ayn\u0131 oldu\u011fu sonucuna var\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, “T\u00fcm politikac\u0131lar yalanc\u0131d\u0131r” gibi bir genelleme, t\u00fcm politikac\u0131lar\u0131n karakterini do\u011fru bir \u015fekilde temsil etmeyebilir.<\/p>
Stereotipler ve \u00d6nyarg\u0131lar<\/strong>: Stereotipler ve \u00f6nyarg\u0131lar, bir grup insan hakk\u0131nda genelleme yapman\u0131n zararl\u0131 bir \u015feklidir. Bu, belirli bir grup hakk\u0131nda olumsuz veya yanl\u0131\u015f varsay\u0131mlarda bulunarak onlar\u0131 tek bir kategoriye yerle\u015ftirmektir.<\/p>
Genelleme ve Mant\u0131k Hatalar\u0131<\/strong>: Genelleme, baz\u0131 mant\u0131k hatalar\u0131na yol a\u00e7abilir. \u00d6rne\u011fin, t\u00fcm \u00f6rneklerin g\u00f6zlemlenmesi yerine sadece birka\u00e7 \u00f6rnekten yola \u00e7\u0131karak genel bir kural \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, genelleme yaparken s\u0131k yap\u0131lan bir hata olabilir.<\/p>
Bireysel Farkl\u0131l\u0131klar\u0131 Anlama<\/strong>: Genelleme yaparken, her durumun veya \u00f6rne\u011fin benzersiz oldu\u011funu ve bireysel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 anlaman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu unutmamak \u00f6nemlidir. Herkesin farkl\u0131 arka planlar\u0131, deneyimleri ve \u00f6zellikleri vard\u0131r.<\/p>
Genellemelerin S\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 Anlama<\/strong>: Genelleme yaparken, genelleme yapman\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ve istisnai durumlar\u0131 kabul etmek \u00f6nemlidir. Her kural\u0131n istisnalar\u0131 vard\u0131r ve bu istisnalar genellikle \u00f6nemlidir.<\/p>
Veri ve Kan\u0131tlara Dayanma<\/strong>: Genelleme yaparken, ge\u00e7erli ve g\u00fcvenilir verilere dayanmak \u00f6nemlidir. \u0130yi ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve geni\u015f kapsaml\u0131 veriler, genelleme yapman\u0131n daha do\u011fru ve g\u00fcvenilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>
Esneklik ve De\u011fi\u015fime A\u00e7\u0131kl\u0131k<\/strong>: Genelleme, de\u011fi\u015fen ko\u015fullar alt\u0131nda ge\u00e7erlili\u011fini kaybedebilir. Bu nedenle, yeni bilgiler veya de\u011fi\u015fen ko\u015fullarla birlikte genelleme yapman\u0131n esnek olmas\u0131 ve de\u011fi\u015fime a\u00e7\u0131k olmas\u0131 \u00f6nemlidir.<\/p>
Bireysel Deneyimleri ve Hikayeleri De\u011ferlendirme<\/strong>: Genelleme yaparken, bireysel deneyimleri ve hikayeleri dikkate almak \u00f6nemlidir. Bireylerin ki\u015fisel deneyimleri, genelleme yapma s\u00fcrecinde \u00f6nemli bir rol oynayabilir.<\/p>
Son Olarak Konuya Dair En \u00d6nemli S\u00f6zler<\/h3>
- “Gelecek tahmin etmek zor olabilir, \u00f6zellikle gelecek hakk\u0131nda konu\u015fanlar ger\u00e7ekten k\u00f6t\u00fc tahminlerde bulunmaya meyilli olduklar\u0131nda.” – Yogi Berra<\/em><\/li>\n\n
- “Gelece\u011finizi tahmin edebilen biri, ya yalanc\u0131d\u0131r ya da sihirbaz.” – Ralph Waldo Emerson<\/em><\/li>\n\n
- “Gelece\u011fi tahmin etmek i\u00e7in bir uzmana ihtiyac\u0131n\u0131z varsa, o uzman\u0131n do\u011fru olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, rastgele tahmin yapan bir ki\u015finin tahmin etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.” – Philip E. Tetlock<\/em><\/li>\n\n
- “Bir tahmin yapman\u0131n en iyi yolu, ne zaman yan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmektir.” – Byron Wien<\/em><\/li>\n\n
- “Gelecekten emin oldu\u011fumuz zaman, asl\u0131nda hata yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan emin olabiliriz.” – Paul Sloane<\/em><\/li>\n\n
- “Daha iyi bir tahmin yapmak i\u00e7in, tahminlerinizin hatalar\u0131n\u0131 anlamal\u0131s\u0131n\u0131z.” – Nassim Nicholas Taleb<\/em><\/li>\n\n
- “Tahminlerimizin \u00e7o\u011fu, tahmin yapma kabiliyetimizi s\u0131n\u0131rlayan kendi \u00f6nyarg\u0131lar\u0131m\u0131zdan kaynaklan\u0131r.” – Nate Silver<\/em><\/li>\n\n
- “En k\u00f6t\u00fc tahminciler, hatalar\u0131n\u0131 kabul etmeyenlerdir.” – Benjamin Disraeli<\/em><\/li><\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1996 y\u0131l\u0131nda, OECD (\u0130ktisadi Kalk\u0131nma ve \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc) \u00fcyeleri endi\u015feliydi. Bu ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 kul\u00fcb\u00fcn \u00fcyelerinin, kurulu\u015ftan bu yana belli bir siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc vard\u0131. Zengin \u00fclkelerin yerini […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":369,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[8,24],"tags":[],"class_list":["post-368","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-karar-alma-ve-bakis-acisi","category-yonetim"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/yanlis-tahminler.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/368","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=368"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/368\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":370,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/368\/revisions\/370"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/369"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=368"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=368"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=368"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}