{"id":105,"date":"2023-10-21T19:51:54","date_gmt":"2023-10-21T19:51:54","guid":{"rendered":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/?p=105"},"modified":"2023-10-21T19:51:56","modified_gmt":"2023-10-21T19:51:56","slug":"insanligin-degismez-donguleri-ve-zaman","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/2023\/10\/21\/insanligin-degismez-donguleri-ve-zaman\/","title":{"rendered":"\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n De\u011fi\u015fmez D\u00f6ng\u00fcleri ve Zaman"},"content":{"rendered":"

Bu g\u00f6k kubbe alt\u0131nda s\u00f6ylenmemi\u015f s\u00f6z yoktur<\/em><\/strong>” s\u00f6z\u00fc insan ve anlam aray\u0131\u015f\u0131na dair \u00f6nemli bir tespittir ki bir \u015fey yazmadan d\u00fc\u015f\u00fcnmeye iter beni \u00e7o\u011fu zaman. Bunun benzer bir ifadesini Lev Nikolayevi\u00e7 Tolstoy ; “Ge\u00e7mi\u015fte ne olduysa gelecekte de o olur, g\u00fcne\u015fin alt\u0131nda hi\u00e7bir\u015fey yeni de\u011fildir.” <\/em><\/strong>diyerek ifade etmi\u015ftir. <\/em><\/strong>Bu s\u00f6z <\/em><\/strong>ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve tecr\u00fcbe etti\u011fimiz her\u015feyi o kadar g\u00fczel \u00f6zetliyor ki…<\/p>

Andre Gide, buna cevap verircesine demi\u015ftir ki; “S\u00f6ylenebilecek her \u015fey zaten s\u00f6ylendi. Fakat kimse dinlemedi\u011fine g\u00f6re, her \u015feyin tekrar s\u00f6ylenmesi gerek.”<\/em><\/strong><\/p>

Yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z, konu\u015ftu\u011fumuz her \u015fey, yeni ya da farkl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz her \u015fey belki de o kadar da yeni, o kadar da farkl\u0131 de\u011fildir. Di\u011fer yandan Mevlana Celaleddin Rumi der ki; “Her g\u00fcn bir yerden g\u00f6\u00e7mek ne iyi, her g\u00fcn bir yere konmak ne g\u00fczel. Bulanmadan, donmadan akmak ne ho\u015f, d\u00fcnle beraber gitti canca\u011f\u0131z\u0131m; ne kadar s\u00f6z varsa d\u00fcne ait, \u015fimdi yeni \u015feyler s\u00f6ylemek laz\u0131m<\/em><\/strong>” Bu s\u00f6ze at\u0131f yaparak insanl\u0131k, tarih, zaman ve d\u00f6ng\u00fclerden kendimce iddial\u0131 olmadan bahsetmek istiyorum. Bu “d\u00f6ng\u00fc” kelimesi “bur\u00e7lar vb. ile ilgili astrolojik bir terim olarak de\u011fil, farkl\u0131 insanlar\u0131n farkl\u0131 ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 zannettikleri “ayn\u0131l\u0131klar”, ayn\u0131 hatalar, tekrarlar\u0131 anlamak ve felsefi a\u00e7\u0131dan zaman\u0131 ve d\u00f6ng\u00fcselli\u011fi tart\u0131\u015fmak \u00fczerine kullan\u0131lacakt\u0131r.<\/p>

D\u00f6ng\u00fc kelimesi, Frans\u0131zca <\/strong>p\u00e9riode<\/em> “d\u00f6nem, devre” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden al\u0131nt\u0131d\u0131r. Frans\u0131zca s\u00f6zc\u00fck Eski Yunanca<\/strong> per\u00edodos<\/em> \u03c0\u03b5\u03c1\u03af\u03bf\u03b4\u03bf\u03c2  “bir \u015feyin etraf\u0131n\u0131 d\u00f6nme, d\u00f6ng\u00fc, d\u00f6n\u00fcm, (mec.) zaman d\u00f6ng\u00fcs\u00fc, d\u00f6nem” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden al\u0131nt\u0131d\u0131r. Bu s\u00f6zc\u00fck Eski Yunanca<\/strong> \u02b0od\u00f3s<\/em> \u1f41\u03b4\u03cc\u03c2  “yol” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden <\/p>

peri+<\/em>F \u00f6nekiyle t\u00fcretilmi\u015ftir.<\/p>

\"Source<\/figure><\/div>

Elinde b\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir tarihsel bilgiler hazinesi bulunan insano\u011flu her d\u00f6nem kendi d\u00f6nemini do\u011fal olarak merkeze koymu\u015f ve elindeki d\u00fc\u011f\u00fcmleri \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ancak genellikle \u00e7\u00f6zememi\u015f, bilinmezlik ve gizem i\u00e7erisinde kaybolup gitmi\u015ftir. Ge\u00e7mi\u015ften ders almayan, ge\u00e7mi\u015fini anlamayan gelece\u011fini g\u00f6remez s\u00f6z\u00fc bana g\u00f6re “tarih” kavram\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan beri de\u011ferli ve ge\u00e7erlidir. Yine Mevlana’dan bir al\u0131nt\u0131 yapal\u0131m; “Asla ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fama ama her zaman ge\u00e7mi\u015ften ders al”<\/em><\/strong><\/p>

Peki i\u00e7inde bulundu\u011fumuz ba\u015flang\u0131c\u0131 ve sonu olan bu s\u00fcrecin, yani ya\u015fam\u0131n \u00e7ok net tan\u0131mlanm\u0131\u015f bir d\u00f6ng\u00fc oldu\u011funu ve biny\u0131llard\u0131r \u00e7o\u011funlukla sadece \u015fekli ve niteli\u011fi de\u011fi\u015fen ayn\u0131l\u0131klardan ibaret oldu\u011funu g\u00f6rmek \u00e7ok zor olmasa gerek. \u0130nsana ve insani benli\u011fin anlam\u0131na dair ne varsa; ac\u0131, keder, co\u015fku, h\u00fcz\u00fcn, mutluluk, komedi, trajedi, varl\u0131k, yokluk, a\u015fk, nefret, h\u0131rs, kibir, g\u00fc\u00e7, \u00f6l\u00fcm ve ya\u015fam. T\u00fcm bunlar biny\u0131llard\u0131r aral\u0131ks\u0131z \u015fekilde ayn\u0131 co\u011frafyalar\u0131n farkl\u0131 imkanlar\u0131nda benzer \u015fekillerde tekrar tekrar kendine yer bulmu\u015ftur. B\u00fct\u00fcn bu ayn\u0131l\u0131klar i\u00e7inde ku\u015faklar neden \u00e7ok farkl\u0131 bir d\u00f6nem ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler ya da neden ayn\u0131 hatalar\u0131 tekrar tekrar yapmaktad\u0131rlar. <\/p>

<\/p>

Ge\u00e7mi\u015fe ve gelece\u011fe neden bu kadar \u00e7ok anlam y\u00fcklemekteyiz? Ge\u00e7mi\u015f ve gelecek var m\u0131d\u0131r? Teknoloji ve g\u00f6rsellik insanl\u0131\u011f\u0131 yan\u0131lt\u0131yor olabilir mi? Peki insan s\u0131n\u0131rlar\u0131 olan bir varl\u0131k m\u0131d\u0131r? S\u0131n\u0131rlar\u0131 olan bir varl\u0131k ise bu sonsuzluk aray\u0131\u015f\u0131 nereden kaynaklanmaktad\u0131r? \u0130nsan zaman\u0131 anlayabilir mi? \u0130nsan ya\u015famlar\u0131 tekrar eden d\u00f6ng\u00fclerden ibaret midir? \u0130nsano\u011flu bu k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fcden kurtulam\u0131yorsa, ula\u015f\u0131lacak yegane ama\u00e7 ne olacakt\u0131r? Zaman s\u00fcrekli midir? Ba\u015flang\u0131c\u0131 ve sonu var m\u0131d\u0131r?\u00a0Ayn\u0131 olan\u0131n sonsuz d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc m\u00fcd\u00fcr<\/strong>\u00a0insanl\u0131\u011f\u0131n kaderi? Yoksa\u00a0Heidegger<\/strong>‘in dedi\u011fi gibi zaman “bir \u015fey” olamaz, ‘var olan’ olamaz m\u0131 ?<\/p>

\"http:\/\/www.pdpsikodestek.com\/YasamDegisimDonemleri.html\"<\/figure>

Nietzsche ve Bengi D\u00f6n\u00fc\u015f<\/u><\/strong><\/p>

Bengi d\u00f6n\u00fc\u015f<\/strong> (sonsuz d\u00f6n\u00fc\u015f, ebedi d\u00f6n\u00fc\u015f <\/em>ya da ebedi tekerr\u00fcr<\/em>) d\u00fc\u015f\u00fcncesi, zaman\u0131n d\u00f6ng\u00fcsel bir formda oldu\u011fu ve olaylar\u0131n bu d\u00f6ng\u00fcsellikte sonsuza dek yinelenmi\u015f oldu\u011fu, yinelendi\u011fi ve yinelenece\u011fi tezini i\u00e7ermektedir. <\/p>

\"https:\/\/digitalseance.files.wordpress.com\/2011\/10\/time.jpg\"<\/figure>

Friedrich Nietzsche\u00a0bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi\u00a0etik\u00a0anlamda olu\u015ftaki yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n, en y\u00fcksek ya\u015fama g\u00fcc\u00fcn\u00fc elde etmenin, ac\u0131yla ba\u015fa \u00e7\u0131kman\u0131n ve\u00a0\u00dcstinsan’\u0131 meydana getirme arac\u0131 ve ko\u015fulu olarak geli\u015ftirmi\u015ftir. Ayr\u0131ca bengi d\u00f6n\u00fc\u015f,\u00a0aktif nihilizmin\u00a0kendini g\u00f6sterdi\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc s\u0131n\u0131f\u0131n kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 bir sorudur. <\/p>

Nihilizm :<\/strong> Hi\u00e7cilik veya yokuluk; Latince’de hi\u00e7 anlam\u0131nda gelen nihil s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden t\u00fcretilmi\u015f olan, bir\u00e7ok spesifik alt dala ayr\u0131lmakla beraber en pop\u00fcler tan\u0131m\u0131yla; her \u015feyin anlamdan ve de\u011ferden yoksun oldu\u011funu savunan felsefi g\u00f6r\u00fc\u015f. Nietzsche “B\u00f6yle Buyurdu Zerd\u00fc\u015ft” kitab\u0131nda Bengi D\u00f6n\u00fc\u015f’ten \u015fu \u015fekilde s\u00f6z eder:<\/p>

\"No<\/figure><\/div>

<\/p>

“Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n ve ya\u015famakta oldu\u011fun bu hayat\u0131, yeniden ve say\u0131s\u0131z kere daha ya\u015famak zorunda kalacaks\u0131n; i\u00e7inde yeni hi\u00e7bir \u015fey olmayacak: Ya\u015fam\u0131ndaki her ac\u0131 her sevin\u00e7 her bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve her bir soluk, tarif edilemeyecek kadar k\u00fc\u00e7\u00fck ya da b\u00fcy\u00fck her \u015fey, arka arkaya ve ayn\u0131 s\u0131rayla, sana d\u00f6necek \u2013 a\u011fa\u00e7lar\u0131n aras\u0131ndan s\u00fcz\u00fclen \u015fu alacakaranl\u0131k ve \u015fu \u00f6r\u00fcmcek bile, \u015fu an ve ben kendim bile. Varolu\u015fun sonsuz kum saati, i\u00e7inde toz lekesi olan sen ile yeniden ve yeniden ba\u015fa\u015fa\u011f\u0131 \u00e7evrilecek<\/em>“<\/strong><\/p>

<\/p>

<\/p>

Poincare Yinelenme Teoremi<\/u>\u00a0<\/strong>Matematik’te bu kavramla ilgili olarak Poincare teoremi mevcuttur. Dinamikleri hacmini koruyan ve s\u0131n\u0131rl\u0131 mekansal hacimle s\u0131n\u0131rlanan bir sistem, yeterli bir s\u00fcre sonra, ba\u015ftaki durumuna \u00e7ok yak\u0131n bir bi\u00e7imde yinelenecektir. Bu bengi d\u00f6n\u00fc\u015fe bir kan\u0131t olarak say\u0131labilir olsa da, Nietzsche’nin tam olarak \u00f6nerdi\u011fi \u015fey,\u00a0evrendeki en b\u00fcy\u00fckten en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011fe kadar b\u00fct\u00fcn olaylar\u0131n ayn\u0131 s\u0131ralamayla hi\u00e7 \u015fa\u015fmayacak bi\u00e7imde yinelenece\u011fidir.<\/em><\/strong>\u00a0Bunun gerek\u00e7esi ise nedensellik ilkesidir. Egemen g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re nedensellik ilkesi kesin ve \u00e7ok a\u011f\u0131r bir determinizmi getirerek insan i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sorununu yarat\u0131r; ancak Nietzsche, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn bir \u00e7e\u015fit paradoks olarak m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu s\u00f6yler. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan\u0131n bengi d\u00f6n\u00fc\u015f kar\u015f\u0131s\u0131nda verece\u011fi yan\u0131t belirsizdir ve aktif-pasif nihilizm ikili\u011fi insan ya\u015fam\u0131 boyunca belirsiz kalacakt\u0131r.<\/p>

\"Source<\/figure><\/div>

1904 y\u0131l\u0131nda Frans\u0131z Matematik\u00e7i Henri Poincare taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lan bu teoreme g\u00f6re t\u0131k\u0131z, kenar\u0131 olmayan, deli\u011fi olmayan, \u00fc\u00e7 boyutlu bir \u00e7ok katl\u0131, yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 boyutlu bir k\u00fcre olabilir. Kapal\u0131 iki boyutlu y\u00fczeyler \u00fczerindeki her bir \u00e7evrim tek bir noktaya b\u00fcz\u00fc\u015febiliyorsa, bu y\u00fczey k\u00fcredir. Poincare hipotezinde ayn\u0131 durumun \u00fc\u00e7 boyutta da ge\u00e7erli oldu\u011fu iddia edilir. Ne i\u015fe yarar ? A\u00e7\u0131k evrenin gelece\u011fi, evrenin i\u00e7indeki mevcut uzay zaman dokusundaki g\u00f6r\u00fclemeyen madde olan karanl\u0131k maddenin evrenin geni\u015flemesi \u00fczerindeki etkileri gibi konularda pek \u00e7ok yeni teori ve varsay\u0131m geli\u015ftirilebilmesine imkan tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>

Friedrich Nietzsche’nin varl\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de bengi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc merkeze al\u0131r. Varl\u0131k sonsuz d\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7indeki olu\u015ftur, Ur-Eine (tek birlik). B\u00fct\u00fcn \u00e7e\u015fitlilik ve formlar olu\u015fa dayan\u0131r ve olu\u015fla b\u00fct\u00fcnd\u00fcr.<\/p>

<\/p>

<\/p>

Evrim bilimi ve evrimsel biyoloji insan\u0131n bug\u00fcn geldi\u011fi noktaya \u015fu s\u0131rayla ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder;\u00a0<\/p>

Hominid – Homininae – Hominini (insans\u0131lar) – Austrapithecus – Homo – Homo rudolfensis ve Homo habilis – Homo gautengensis – Homo ergaster ve Homo erectus – Homo georgicus – Homo antecessor ve Homo cepranensis – Homo heidelbergensis – Homo rhodesiensis ve Gawis kafatas\u0131 – Neandertal ve Denisova insan\u0131- Homo floresiensin ve Homo sapiens<\/em><\/p>

<\/p>

<\/p>

\"Source<\/figure>

<\/p>

Milyon y\u0131llar s\u00fcren d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve de\u011fi\u015fimlerde her zaman daha fazla hayatta kalma, daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olma ve daha fazla \u015fey sahibi olma iste\u011fiyle ya\u015fayan insano\u011flu ilk insandan bu yana belki farkl\u0131 fiziksel \u015fartlarda ancak ayn\u0131 kimya ile hareket etmi\u015f ve aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>

T\u00fcm bunlar\u0131 Tarih Tekerr\u00fcrden \u0130barettir<\/strong> s\u00f6z\u00fc ile a\u00e7\u0131klayabilir miyiz? Tarih d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenin aksine ne ge\u00e7mi\u015fin hikayesi ne de olup bitmi\u015f olaylar\u0131n cans\u0131z bir tan\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Tarih, canl\u0131 bir bilin\u00e7 varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 ile sorgulay\u0131c\u0131 tarih biliminin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Felsefe, tarih denilen u\u011fra\u015f alan\u0131na dahil edilerek Voltair’in ilk kez kulland\u0131\u011f\u0131 Tarih Felsefesi tabiri ile tarihin s\u0131rf ge\u00e7mi\u015f zamanlar\u0131n bilgisini ara\u015ft\u0131rmak de\u011fil, disipline dahil olan \u015feylerin nedenleri ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla sorgulama gereklili\u011fini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Tonybee tarih\u00e7iyi anlat\u0131rken “bir aya\u011f\u0131 bug\u00fcnde bir aya\u011f\u0131 ge\u00e7mi\u015fte; g\u00f6zlerini gelece\u011fe diken adam”<\/em><\/strong> tiplemesi hem tarih hem de tarih\u00e7i hakk\u0131nda ku\u015fkusuz bize tarihin ge\u00e7mi\u015f, bug\u00fcn ve gelecek aras\u0131ndaki s\u00fcrekli ba\u011flant\u0131l\u0131 bir yol oldu\u011funu anlat\u0131r.<\/p>

Tarihsel ak\u0131\u015fta olaylar insan, zaman ve mek\u00e2n\u0131n izleri ve etkilerini ta\u015f\u0131yan zincirlerin halkalar\u0131 gibidirler. Bir olay\u0131n sebebi ba\u015fka bir olay\u0131n sonucu olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Zaman i\u00e7indeki de\u011fi\u015fimleri, insan\u0131n varolu\u015fundaki ser\u00fcveni, ge\u00e7mi\u015fin kayd\u0131 ve yorumu olarak da \u00f6zetleyece\u011fimiz tarih, \u00f6zelde insan\u0131n genelde insanl\u0131\u011f\u0131n bir hat\u0131ra defteridir.<\/p>