{"id":10,"date":"2023-10-19T13:30:42","date_gmt":"2023-10-19T13:30:42","guid":{"rendered":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/?p=10"},"modified":"2023-10-19T14:02:55","modified_gmt":"2023-10-19T14:02:55","slug":"gorelilik-ve-algi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/2023\/10\/19\/gorelilik-ve-algi\/","title":{"rendered":"‘G\u00f6re’lilik ve Alg\u0131"},"content":{"rendered":"

G\u00f6relilik denince akla, Einstein<\/strong>\u2019in 1916<\/strong> y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 o me\u015fhur kuram geliyor elbette. Zaman\u0131n mutlak olmad\u0131\u011f\u0131, g\u00f6zlemciden g\u00f6zlemciye de\u011fi\u015fti\u011fi, ayr\u0131ca zaman\u0131n, olaylar\u0131n olduklar\u0131 yerlere de ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131 ve b\u00f6ylece uzay ve zaman\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirme ihtiyac\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015f olmas\u0131 durumu. Bu kuram\u0131n bu yaz\u0131yla ilgili olan k\u0131sm\u0131 ise \u201cg\u00f6zlemci, g\u00f6rece, g\u00f6relilik durumu\u201d olacak.  Einstein\u2019\u0131n g\u00f6relilik kuram\u0131n\u0131n bu \u00e7\u0131lg\u0131n teknik detaylar\u0131n\u0131 bir kenara b\u0131rak\u0131rsak, biz birey olarak d\u00fcnyay\u0131 nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyoruz ? Kime g\u00f6re ne durumday\u0131z ya da sahip olduklar\u0131m\u0131z\u0131 neye g\u00f6re \u00f6l\u00e7\u00fcyor,  hedeflerimizi neye g\u00f6re belirliyoruz ? Bu, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz toplum i\u00e7in ne ifade ediyor ? B\u00fct\u00fcn bu sorular\u0131n hayat\u0131m\u0131zdaki etkisine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman \u201cg\u00f6rece\u201d kelimesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. <\/p>

\"\"<\/figure>

<\/p>

Alg\u0131<\/strong><\/p>

<\/p>

Alg\u0131 ve alg\u0131 y\u00f6netimi denince de ilk olarak akla \u015fu me\u015fhur kapitalizmin oyunlar\u0131, Amerikan ordusunun stratejileri, medyadaki y\u00f6nlendirmeler, kitle ileti\u015fimi gibi \u015feyler geliyor. Alg\u0131, literat\u00fcr tan\u0131m\u0131 olarak, psikoloji ve bili\u015fsel bilimlerde duyusal bilginin al\u0131nmas\u0131, yorumlanmas\u0131, se\u00e7ilmesi ve d\u00fczenlenmesi anlam\u0131na geliyor. Bireyde alg\u0131, toplumda alg\u0131, bireye g\u00f6re toplum, toplum i\u00e7inde birey, bireylerin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, toplumlar\u0131n d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc\u2026 Almanlar\u2019\u0131n disiplinli insanlar oldu\u011fu alg\u0131s\u0131 ya da Brezilyada futbol yetene\u011fi olan insanlar\u0131n s\u0131radan olmas\u0131 alg\u0131s\u0131 gibi.  Asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn bunlar bizim hayat\u0131m\u0131z boyunca ge\u00e7mi\u015ften gelen al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131, se\u00e7imlerimizi ve gelece\u011fimizi \u015fekillendiren \u015feyler. Bir olay\u0131n bizim alg\u0131m\u0131zda do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f olmas\u0131 tamamen o ana kadarki d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fcn olu\u015fmas\u0131ndaki e\u011fitim hayat\u0131m\u0131z, okudu\u011fumuz kitaplar, yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel bas\u0131nda g\u00f6rd\u00fcklerimiz, tecr\u00fcbe, bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi , gelenek, g\u00f6renek ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar ile alakal\u0131. Bunu en \u00e7ok etkileyen ise do\u011fal olarak ailemiz ve yak\u0131n \u00e7evremiz. Alg\u0131 bu nedenle g\u00f6r\u00fcnenden \u00e7ok daha fazlas\u0131.

Alg\u0131 bir anlamda insanlar\u0131n uyar\u0131mlara \u00f6nceki ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131n etkisiyle anlam kazand\u0131rmas\u0131 ve tan\u0131mas\u0131 demektir. Deneysel psikolojide alg\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli olmakla birlikte halen ne derece aktif bir hipotez test s\u00fcrecinde kullan\u0131labilir oldu\u011fu veya ger\u00e7ek\u00e7i duyusal bilginin elde edilebilmesinin bu s\u00fcreci gereksiz k\u0131l\u0131p k\u0131lmayaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma konusudur.
<\/p>

\"\"<\/figure>


Karar Alma<\/strong>

Hayat\u0131m\u0131z boyunca bilgi, sezgi, ak\u0131l ve cesaret ile bir\u00e7ok \u00f6nemli karar al\u0131yoruz. \u00c7ok \u00f6nemli d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131nda mutlaka \u00e7evremizdeki bize g\u00f6re do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz insanlara, onlara g\u00f6re ne durumda oldu\u011fumuzu, bize ne s\u00f6ylemeleri gerekti\u011fini soruyoruz. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 fikir al\u0131\u015fveri\u015finde taraflar d\u00fcnyay\u0131 alg\u0131lay\u0131\u015f bi\u00e7imlerine g\u00f6re anl\u0131k durum de\u011ferlendirmesi yaparak, \u00e7e\u015fitli tecr\u00fcbeler sonucu inand\u0131klar\u0131 do\u011frular\u0131 ya da \u201ci\u015flerine gelen\u201d \u015fekilde kar\u015f\u0131 tarafa aktarmaya belki de kabul ettirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu tam olarak \u201cg\u00f6relilik<\/strong>\u201d demek oluyor asl\u0131nda. Bana g\u00f6re b\u00f6yle, na\u00e7izane \u015f\u00f6yle\u2026

Alg\u0131, g\u00f6relilik, bilgi, karar ve se\u00e7imler. Bunlar birbiriyle yak\u0131ndan ilgili kavramlar. Hayat\u0131m\u0131zdaki karar alma s\u00fcre\u00e7lerine \u00f6rnek olarak; e\u011fitim hayat\u0131m\u0131zla ilgili se\u00e7imlerimiz, \u00fcniversite se\u00e7imi, i\u015f se\u00e7imi ya da i\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fine ya da yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015fi b\u0131rakmaya karar vermek, birini i\u015fe almaya karar vermek, biriyle g\u00f6r\u00fc\u015fmeye son vermek, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yeri se\u00e7mek, ba\u015fka bir yerde ya\u015famaya karar vermek, ili\u015fkiye ba\u015flamak, evlenmeye ya da bo\u015fanmaya karar vermek, \u00e7ocuk sahibi olmaya karar vermek gibi son derece \u00f6nemli s\u00fcre\u00e7leri verebiliriz. B\u00fct\u00fcn bunlara nas\u0131l karar veriyoruz ? \u00c7evremizden mi etkileniyoruz ? De\u011fi\u015fiklik mi istiyoruz ? Risk almam\u0131z m\u0131 gerekiyor ? Yoksa sadece \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k m\u0131 ar\u0131yoruz ? Sonu\u00e7lar ile ilgili heyecan duyup acele mi ediyoruz ? Bu sorular\u0131 da sadece sahip oldu\u011fumuz alg\u0131ya g\u00f6re cevaplayabiliriz ki do\u011fru cevap diye bir \u015fey burada s\u00f6z konusu olamaz.

21.y\u00fczy\u0131l internet ve enformasyon teknolojilerinin geli\u015fmesi ile birlikte bilgiye ula\u015fman\u0131n, g\u00fcndemi takip etmenin \u00e7ok kolay ve h\u0131zl\u0131 olmas\u0131, i\u00e7erik \u00fcretiminin inan\u0131lmaz bir seviyeye gelmesi ile ki\u015fisel geli\u015fim, ba\u015far\u0131 ve kariyer \u00fczerinde \u015fu anda y\u00fczlerce yaz\u0131 ve makale bulabiliyoruz. \u201cBa\u015far\u0131l\u0131 insanlar neler yapar, nas\u0131l giri\u015fimci olunur, i\u015finizden nas\u0131l istifa edersiniz, neden y\u00fcksek lisans yapmal\u0131s\u0131n\u0131z, kariyer planlamas\u0131 nedir\u2026\u201d B\u00fct\u00fcn bu konularda bir\u00e7ok insan kendilerine g\u00f6re tavsiyelerde bulunuyor ve tecr\u00fcbelerini payla\u015f\u0131yor. Bu yaz\u0131larda biz asl\u0131nda bu ki\u015filerin hikayesini bilmiyoruz. Sadece onlar\u0131n tecr\u00fcbe ve fikirlerinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 okuyoruz. Her ne kadar baz\u0131 \u015feyler b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u2018ortak\u2019 ve \u2018do\u011fru\u2019 olsa da ayn\u0131 hikayeleri ya\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in hi\u00e7bir tavsiyeyi kesin bir do\u011fru olarak kabul edemeyiz. <\/p>

Okudu\u011fumuz, konu\u015ftu\u011fumuz her \u015fey bizim alg\u0131m\u0131zda kendine bir yer ediniyor ve ister istemez se\u00e7imlerimize yans\u0131yor. Belirsizlikler d\u00fcnyas\u0131nda se\u00e7imlerimizin sonucunu g\u00f6rebilmek m\u00fcmk\u00fcn olsayd\u0131 zaten b\u00fct\u00fcn bu tavsiyelere gerek kalmazd\u0131. Ama maalesef her yerde, her s\u00fcre\u00e7te bir bilinmezlik var.

Alg\u0131 ve alg\u0131 y\u00f6netiminin bana \u2018g\u00f6re\u2019 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz i\u015f d\u00fcnyas\u0131ndaki en g\u00fcncel \u00f6rneklerinden biri de \u201cMBA yapmak\u201d. \u0130lk olarak Amerika\u2019da 1900\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda ba\u015flayan bu e\u011fitim modeli T\u00fcrkiye\u2019de 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flanm\u0131\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde pop\u00fcler hale gelmi\u015ftir. Son y\u0131llarda i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n y\u00f6netici alg\u0131s\u0131 \u201cMBA iyidir\u201d\u015fekline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnce, \u00fcniversite mezunu alg\u0131s\u0131 da \u201cMBA yaparsam iyi \u015feyler olacak\u201d \u015fekline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bireyler bu \u00f6rnekte oldu\u011fu gibi toplumsal alg\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re karar al\u0131yorlar yani oyunu kural\u0131na g\u00f6re oynuyorlar diyebiliriz. Burada \u00f6nemli olan kararlar\u0131m\u0131z\u0131 a\u00e7\u0131klayabilmek. \u00d6nce kendimize sonra \u00e7evremize. GE\u2019nin efsanevi ba\u015fkan\u0131 Jack Welch ve Starbucks\u2019\u0131n patronu Howard Schultz\u2019un en \u00f6nemli dan\u0131\u015fman\u0131 olarak tan\u0131nan Noel Tichy\u2019nin dedi\u011fi gibi, do\u011fru ve yerinde karar vermek i\u00e7in \u201cNet olun ve mutlaka karar\u0131n\u0131z\u0131n gerek\u00e7esini a\u00e7\u0131klay\u0131n.\u201d<\/p>

\"\"<\/figure>

<\/p>

Her birey ayr\u0131 bir hikaye, her bireyin kendi do\u011frular\u0131 var.  Tavsiyeler, makaleler, soru-cevap, tart\u0131\u015fmalar, forumlar ya da alg\u0131m\u0131za y\u00f6n veren herhangi bir g\u00f6r\u00fc\u015f, bizim se\u00e7imlerimizin do\u011fru sonu\u00e7lara ula\u015fmas\u0131na mutlaka destek olacakt\u0131r ancak her birey kendi kaderini kendisi \u00e7izmek zorunda, ba\u015far\u0131 hikayesini kendi yazmak zorundad\u0131r. Amerikal\u0131 \u00fcnl\u00fc y\u00f6netim profes\u00f6r\u00fc Noel Tichy<\/strong>\u2019nin sevdi\u011fim bir di\u011fer s\u00f6z\u00fc ; \u201cM\u00fckemmel kararlar tesad\u00fcfen al\u0131nm\u0131yor.\u201d Yap\u0131labilecek \u015feyler, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7ok tavsiye almak, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar tecr\u00fcbe izlemek, tecr\u00fcbe etmek ve b\u00fct\u00fcn bu bilgileri analiz etmek. Kendimiz i\u00e7in en do\u011fru \u015feyi kendi hikayemize bakarak belirleyebiliriz.

Bir insan, ba\u015fka bir insan i\u00e7in %100 do\u011fru ve m\u00fckemmel gelece\u011fi s\u00f6yleyebiliyor ya da g\u00f6sterebiliyor olsayd\u0131 zaten Tanr\u0131 olurdu. Hikayeniz daha yaz\u0131lmad\u0131. Onu harfi harfine siz yazacaks\u0131n\u0131z. Albert Einstein  der ki; \u201cBilgi deneyimden gelir. Bilgi malumat de\u011fildir. Bilmenin tek yolu deneyimlemektir. \u201c Fazla da alg\u0131lamaya gerek yok. Kime g\u00f6re neye g\u00f6re ? G\u00fcn\u00fcn sonunda bazen de \u015f\u00f6yle demek laz\u0131m : Nasip, k\u0131smet\u2026<\/p>

Not: Bu yaz\u0131 ilk olarak 8 A\u011fustos 2015 tarihinde Mert Mehmet \u015eener taraf\u0131ndan LinkedIn sayfas\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00f6relilik denince akla, Einstein\u2019in 1916 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 o me\u015fhur kuram geliyor elbette. Zaman\u0131n mutlak olmad\u0131\u011f\u0131, g\u00f6zlemciden g\u00f6zlemciye de\u011fi\u015fti\u011fi, ayr\u0131ca zaman\u0131n, olaylar\u0131n olduklar\u0131 yerlere de ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131 ve b\u00f6ylece […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":33,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[3,2,4,7,6],"class_list":["post-10","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-karar-alma-ve-bakis-acisi","tag-algi","tag-gorelilik","tag-kararalma","tag-perspective","tag-relativity"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/algi-resim-2-e1697724139513.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10\/revisions\/32"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mertmehmetsener.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}